Konferencja BBN - Odporność społeczna i bezpieczeństwo lokalne
"Bezpieczeństwo narodowe nie może być rozpatrywane wyłącznie przez pryzmat zdolności militarnych państwa. Obejmuje ono również przygotowanie administracji publicznej, instytucji i zasobów osobowych, a także wykorzystanie kompetencji posiadanych przez społeczeństwo oraz nabywanych w ramach systemu szkolenia" - mówił Szef BBN Bartosz Grodecki podczas otwarcia konferencji eksperckiej "Odporność społeczna i bezpieczeństwo lokalne – rola samorządów, obywateli i państwa w budowie nowoczesnego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej".
Jak wskazywał minister Bartosz Grodecki, Pałac Prezydencki i Biuro Bezpieczeństwa Narodowego to miejsca strategicznej refleksji nad tym, jak budować odporność państwa. "Chcemy, żeby te refleksje były źródłem konkretnych rekomendacji. Celem jest nie sama ocena rozwiązań, które już funkcjonują, ale wskazanie kierunków ewolucji tego systemu. Chcemy zidentyfikować dobre praktyki, konkretne rozwiązania, które pozwolą nam budować system bardziej odporny, zintegrowany i odpowiadający współczesnym zagrożeniu" - mówił.
Uczestniczący w wydarzeniu Szef Gabinetu Prezydenta RP Paweł Szefernaker zwracał uwagę, że środowisko bezpieczeństwa Europy w ostatnich latach uległo zmianie. Wojna rosyjsko-ukraińska pokazała, że współczesny konflikt nie ogranicza się do pola walki, a jego skutki odczuwają administracja publiczna, infrastruktura krytyczna, systemy energetyczne, teleinformatyczne, ochrona zdrowia, gospodarka i przede wszystkim obywatele. "Dzisiejsze zagrożenia wymagają od państwa czegoś więcej niż tylko zdolności do prowadzenia działań militarnych. Wymagają odporności rozumianej jako zdolności państwa i społeczeństwa do utrzymania ciągłości funkcjonowania, zapewnienia podstawowych usług publicznych oraz skutecznego działania nawet w warunkach długotrwałego kryzysu lub wojny" - mówił minister Szefernaker.
W wydarzeniu odbywającym się w Pałacu Prezydenckim uczestniczyli przedstawiciele administracji samorządowej, służb mundurowych, środowiska naukowego, organizacji społecznych, harcerskich i proobronnych, Ochotniczych Straży Pożarnych oraz eksperci zajmujący się problematyką bezpieczeństwa państwa.
Debata koncentrowała się wokół trzech obszarów. Po pierwsze, uczestnicy ocenili stan wdrożenia systemu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz zdolności administracji publicznej, podmiotów ochrony ludności, organizacji społecznych i społeczności lokalnych do współdziałania w zakresie budowy odporności państwa.
Drugim tematem dyskusji była budowa nowego podejścia do odporności państwa, rozumianej jako efekt współdziałania wszystkich elementów systemu bezpieczeństwa – sił zbrojnych, administracji publicznej, samorządów, infrastruktury krytycznej oraz aktywnego i przygotowanego społeczeństwa. Podkreślano istotną rolę jaką w systemie pełnią organizacje społeczne, skupione wokół małych społeczności.
Trzecim zagadnieniem była potrzeba stworzenia strategicznego ośrodka integrującego myślenie o bezpieczeństwie państwa, łączącego perspektywę wojskową, cywilną, społeczną i instytucjonalną. Wskazywano, że rolę takiego ośrodka, odpowiedzialnego za całościowe spojrzenie na odporność państwa oraz koordynację działań różnych uczestników systemu bezpieczeństwa, może pełnić Biuro Bezpieczeństwa Narodowego.
Jednym z najważniejszych postulatów była konieczność wzmocnienia edukacji na rzecz bezpieczeństwa. Wskazywano, że już od najmłodszych lat należy kształtować wśród dzieci postawy odpowiedzialności, samodzielności i gotowości do działania w sytuacjach kryzysowych. Uczestnicy debaty zwracali uwagę na potrzebę rozwijania świadomości zagrożeń, praktycznych umiejętności oraz ciekawości świata i aktywności poza środowiskiem cyfrowym. Podkreślano, że odporność społeczna zaczyna się od wychowania młodych ludzi w poczuciu odpowiedzialności za siebie, swoich bliskich i lokalną wspólnotę.
Istotnym wnioskiem była również potrzeba zbudowania systemu koordynacji potencjału organizacji społecznych. Uczestnicy zwracali uwagę, że harcerstwo, organizacje proobronne, Ochotnicze Straże Pożarne oraz liczne stowarzyszenia i grupy wolontariackie dysponują ogromnym potencjałem, który powinien zostać włączony do systemu odporności państwa. Podkreślano, że sam ruch harcerski skupia ok. 150 tys. osób, a jego możliwości organizacyjne i wychowawcze mogą stanowić istotny element systemu ochrony ludności i obrony cywilnej.
Wskazywano jednocześnie, że potencjał społeczny powinien być wykorzystywany w oparciu o świadomy system sytuacyjny państwa, zapewniający sprawną koordynację działań oraz efektywne kierowanie zasobami tam, gdzie są one najbardziej potrzebne. Jako przykłady przywoływano doświadczenia związane z usuwaniem skutków powodzi oraz pierwszymi tygodniami wojny w Ukrainie, kiedy ogromna mobilizacja społeczna nie zawsze szła w parze z właściwą koordynacją działań i efektywną dystrybucją pomocy.
Uczestnicy konferencji podkreślali również potrzebę systemowego wspierania i rozwijania unikatowych kompetencji organizacji społecznych. Zwracano uwagę szczególnie na Ochotnicze Straże Pożarne oraz organizacje wolontariackie, które skupiają specjalistów posiadających cenne kwalifikacje z zakresu mechaniki, elektroniki, łączności, logistyki czy ratownictwa. Odpowiednie rozpoznanie, rozwijanie i wykorzystanie tych kompetencji może istotnie zwiększyć odporność państwa na sytuacje kryzysowe.
Ważny głos w dyskusji zabrali także przedstawiciele samorządów, w tym osoby posiadające wieloletnie doświadczenie w zarządzaniu kryzysowym na poziomie powiatów. Wskazywali, że starostowie oraz Powiatowe Centra Zarządzania Kryzysowego dysponują unikatową wiedzą o lokalnych zasobach, organizacjach i osobach od lat zaangażowanych w ochronę ludności oraz obronę cywilną. Podkreślano, że skuteczny system odporności państwa powinien w większym stopniu wykorzystywać doświadczenie i potencjał struktur lokalnych.
W czasie debaty wskazywano również przykłady inicjatyw realizowanych przez wspólnoty parafialne. Zwrócono uwagę, że rozbudowana sieć zaangażowanych społecznie ludzi skupionych wokół parafii może stanowić ważne wsparcie systemu ochrony ludności w zakresie edukacji, identyfikacji lokalnych zasobów, przygotowania planów ewakuacji oraz rozpoznawania potencjału osób gotowych zaangażować się w działania z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.
Uczestnicy konferencji zgodnie podkreślali, że odporność państwa nie jest pojedynczym projektem ani kompetencją jednej instytucji. Stanowi rezultat sprawnego współdziałania organów państwa, samorządów, służb, organizacji społecznych oraz świadomych i przygotowanych obywateli.
Wnioski i rekomendacje przedstawione podczas spotkania będą stanowiły istotny wkład w dalsze prace nad wzmacnianiem systemu ochrony ludności, obrony cywilnej oraz budową odporności państwa.
* * *
Konferencja "Odporność społeczna i bezpieczeństwo lokalne" była trzecim spotkaniem z cyklu debat strategicznych Biura Bezpieczeństwa Narodowego, zapoczątkowanego w lutym 2026 r. Stanowiła kontynuację wcześniejszych dyskusji poświęconych modelowi służby wojskowej oraz rezerwom osobowym państwa.
